|
ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلى ئېلىپبەسى
|
ئايىغىدىن ئۇلىنىپ كېلىدىغان شەكلى
|
باش ۋە ئايىغىدىن ئۇلىنىپ كېلىدىغان شەكلى
|
بېشىدىن ئۇلىنىپ كېلىدىغان شەكلى
|
ئايرىم شەكلى
|
خەنزۇچە تەلەپپۇزى
|
ئوقۇلىشى
|
|
ـا
|
|
|
ئا \ ا
|
阿
|
ئا
|
|
ـە
|
|
|
ئە \ ە
|
艾
|
ئە
|
|
ـب
|
ـبـ
|
بـ
|
ب
|
倍
|
بې
|
|
ـپ
|
ـپـ
|
پـ
|
پ
|
配
|
پې
|
|
ـت
|
ـتـ
|
تـ
|
ت
|
特
|
تې
|
|
ـج
|
ـجـ
|
جـ
|
ج
|
基
|
جې
|
|
ـچ
|
ـچـ
|
چـ
|
چ
|
期
|
چې
|
|
ـخ
|
ـخـ
|
خـ
|
خ
|
潶
|
خې
|
|
ـد
|
|
|
د
|
得
|
دې
|
|
ـر
|
|
|
ر
|
日
|
رې
|
|
ـز
|
|
|
ز
|
资
|
زې
|
|
ـژ
|
|
|
ژ
|
治
|
ژې
|
|
ـس
|
ـسـ
|
سـ
|
س
|
斯
|
سې
|
|
ـش
|
ـشـ
|
شـ
|
ش
|
西
|
شې
|
|
ـغ
|
ـغـ
|
غـ
|
غ
|
咳
|
غې
|
|
ـف
|
ـفـ
|
فـ
|
ف
|
费
|
فې
|
|
ـق
|
ـقـ
|
قـ
|
ق
|
渴
|
قې
|
|
ـك
|
ـكـ
|
كـ
|
ك
|
克
|
كې
|
|
ـگ
|
ـگـ
|
گـ
|
گ
|
格
|
گې
|
|
ـڭ
|
ـڭـ
|
ڭـ
|
ڭ
|
额
|
ڭې
|
|
ـل
|
ـلـ
|
لـ
|
ل
|
勒
|
لې
|
|
ـم
|
ـمـ
|
مـ
|
م
|
米
|
مې
|
|
ـن
|
ـنـ
|
نـ
|
ن
|
内
|
نې
|
|
ـھ
|
ـھـ
|
ھـ
|
ھ
|
贺
|
ھې
|
|
ـو
|
|
|
ئو \ و
|
欧
|
ئو
|
|
ـۇ
|
|
|
ئۇ \ ۇ
|
乌
|
ئۇ
|
|
ـۆ
|
|
|
ئۆ \ ۆ
|
约
|
ئۆ
|
|
ـۈ
|
|
|
ئۈ \ ۈ
|
迁
|
ئۈ
|
|
ـۋ
|
|
|
ۋ
|
维
|
ۋې
|
|
ـئې \ ـې
|
ـئېـ \ ـېـ
|
ئېـ \ ېـ
|
ئې \ ې
|
耶
|
ئې
|
|
ـئى \ ـى
|
ـئىـ \ ـىـ
|
ئىـ \ ىـ
|
ئى \ ى
|
衣
|
ئى
|
|
ـي
|
ـيـ
|
يـ
|
ي
|
依
|
يې
|
ئۇيغۇر يېزىقلىرى 维吾尔文字
ئەرەب ئېلىپبەسى ئاساسىدىكى ھازىرقى زامان ئۇيغۇر يېزىقىنىڭ ئېلىپبەسى
Arabic alphabet for Uyghur
阿拉伯字母为基础的维吾尔文字母表
|
ق
|
ف
|
غ
|
ش
|
س
|
ژ
|
ز
|
ر
|
د
|
خ
|
چ
|
ج
|
ت
|
پ
|
ب
|
ئە
|
ئا
|
|
q
|
f
|
ğ
|
ş
|
s
|
j
|
z
|
r
|
d
|
x
|
ç
|
c
|
t
|
p
|
b
|
e
|
a
|
|
[ q ]
|
[ f ]
|
[ ɣ ]
|
[ ʃ ]
|
[ s ]
|
[ ʒ ]
|
[ z ]
|
[ r ]
|
[ d ]
|
[ x ]
|
[ ʧ ]
|
[ ʤ ]
|
[ t ]
|
[ p ]
|
[ b ]
|
[ æ ]
|
[ ɑ ]
|
|
(ئـ)
|
لا
|
ي
|
ئى
|
ئې
|
ۋ
|
ئۈ
|
ئۆ
|
ئۇ
|
ئو
|
ھ
|
ن
|
م
|
ل
|
ڭ
|
گ
|
ك
|
|
( ´ )
|
(la)
|
y
|
i (ï)
|
é
|
v (w)
|
ü
|
ö
|
u
|
o
|
h
|
n
|
m
|
l
|
ñ
|
g
|
k
|
|
[ ´ ]
|
[ la ]
|
[ j ]
|
[ i ]
|
[ e ]
|
[ v ]
|
[ y ]
|
[ ø ]
|
[ u ]
|
[ o ]
|
[ h ]
|
[ n ]
|
[ m ]
|
[ l ]
|
[ ŋ ]
|
[ g ]
|
[ k ]
|
لاتىن ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېڭى يېزىقىنىڭ ئېلىپبەسى
Latin alphabet for Uyghur
拉丁字母为基础的新维吾尔文字母表
|
A a
|
B b
|
C c
|
D d
|
E e
|
F f
|
G g
|
H h
|
I i
|
J j
|
K k
|
|
a ئا
|
bé بې
|
cé سې
|
dé دې
|
é ئې
|
fé تې
|
gé گې
|
xé خې
|
i (ï) ئى
|
cé جې
|
ké كې
|
|
[ ɑ ]
|
[ b ]
|
[ c ]
|
[ d ]
|
[ e ]
|
[ f ]
|
[ g ]
|
[ x ]
|
[ i ]
|
[ ʤ ]
|
[ k ]
|
|
L l
|
M m
|
N n
|
O o
|
P p
|
Q q
|
R r
|
S s
|
T t
|
U u
|
V v
|
|
lé لې
|
mé مې
|
né نې
|
o ئو
|
pé پې
|
çé چې
|
ré رې
|
sé سې
|
té تې
|
u ئۇ
|
vé ۋې
|
|
[ l ]
|
[ m ]
|
[ n ]
|
[ o ]
|
[ p ]
|
[ ʧ ]
|
[ r ]
|
[ s ]
|
[ t ]
|
[ u ]
|
[ v ]
|
|
W w
|
X x
|
Y y
|
Z z
|
Ƣ ƣ
|
Ḥ ḥ
|
Ķ ķ
|
Ə ə
|
Ɵ ѳ
|
Ü ü
|
Ȥȥ
|
|
wé ۋې
|
şé شې
|
yé يې
|
zé زې
|
ğé غې
|
hé ھې
|
qé چې
|
e ئە
|
ö ئۆ
|
ü ئۈ
|
jé
|
|
[ w ]
|
[ ʃ ]
|
[ j ]
|
[ z ]
|
[ ɣ ]
|
[ h ]
|
[ q ]
|
[ æ ]
|
[ ø ]
|
[ ʒ ]
|
[ ʒ ]
|
يۇقىرىدىكى جەۋدەل ئىچىدىكى C c ۋە V v ھەرپلىرى چەتئەل تىللىرىدىن كىرگەن سۆزلەردە ئىشلىتىدۇ.
لاتىن ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېڭى يېزىقى خەنزۇ تىلىنىڭ پىنيىن لايىھىسى ئاساسىدىكى يېزىققا ئاساسەن قىسمەن تولۇقلاش ئارقىلىق قوبۇل قىلىنغان يېزىق، بۇ يېزىق 1965- يىلى 1- ئايدىن 1982- يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە رەسمىي ئۇيغۇر يېزىقى سۈپىتىدە قوللىنىلدى. بۇ يېزىقتا 37 ھەرپ بولۇپ، ھەرپلەر چوڭ، كىچىك، باسما ۋە يازما شەكىل قاتارلىق تۆت خىل شەكىلگە ئىگە بولۇپ، سۆزلەر سولدىن ئوڭغا يېزىلىدۇ. يۇقىرىدىكى ئېلىپبە جەدۋىلىدە جەمئىي 33 دانە ھەرپ بەلگە كۆرسىتىلگەن بولۇپ، قالغان تۆت ھەرپ تۆۋەندىكىلەردىن ئىبارەت، بۇلار قوشما ھەرپلەردۇر:
|
ZH zh
|
Ch ch
|
SH sh
|
NG ng
|
|
جې
|
چې
|
شې
|
ڭې ñé
|
|
[ ʣ ]
|
[ ʦ ]
|
[ ʄ ]
|
[ ŋ ]
|
يۇقىرىدىكى تۆت ھەرپ ئىچىدە NG ng قوشما ھەرپ ئۇيغۇر تىلىدىكى «ڭې» تاۋۇشىغا ۋەكىللىك قىلىدۇ، قالغان ئۈچ ھەرپ ئايرىم-ئايرىم ھالدا خەنزۇ تىلىدىن كىرگەن سۆزلەردە ئىشلىتىلىدۇ. مەسىلەن: جۇڭگو Zhongguo، شاڭخەي Shanghay، چاڭشا Changsha.
سلاۋىيان ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقىنىڭ ئېلىپبەسى
Cyrillic alphabet for Uyghur
西里尔字母为基础的维吾尔文字母表
|
А а
|
Б б
|
В в
|
Г г
|
Ғ ғ
|
Д д
|
Е е
|
Ә ә
|
Ж ж
|
Җ җ
|
З з
|
И и
|
|
a ئا
|
bé بې
|
vé ۋې
|
gé گې
|
ğé غې
|
dé دې
|
é ئې
|
e ئە
|
jé ژې
|
cé جې
|
zé زې
|
i ئى
|
|
[ ɑ ]
|
[ b ]
|
[ v ]
|
[ g ]
|
[ ɣ ]
|
[ d ]
|
[ e ]
|
[ æ ]
|
[ ʒ ]
|
[ ʤ ]
|
[ z ]
|
[ i ]
|
|
Й й
|
К к
|
Қ қ
|
Л л
|
М м
|
Н н
|
Ң ң
|
О о
|
Ѳ ѳ
|
П п
|
Р р
|
С с
|
|
yé يې
|
ké كې
|
qé قې
|
lé لې
|
mé مې
|
né نې
|
ñé ڭې
|
o ئو
|
ö ئۆ
|
pé پې
|
ré رې
|
sé سې
|
|
[ j ]
|
[ k ]
|
[ q ]
|
[ l ]
|
[ m ]
|
[ n ]
|
[ ŋ ]
|
[ o ]
|
[ ø ]
|
[ p ]
|
[ r ]
|
[ s ]
|
|
Т т
|
У у
|
Ү ү
|
Ф ф
|
Х х
|
Ч ч
|
Ш ш
|
Һ һ
|
´
|
|
|
|
|
té سې
|
u ئۇ
|
ü ئۈ
|
fé فې
|
xé خې
|
çé چې
|
şé شې
|
hé ھې
|
´ |
|
|
|
|
[ t ]
|
[ u ]
|
[ y ]
|
[ f ]
|
[ x ]
|
[ ʧ ]
|
[ ʃ ]
|
[ h ]
|
[:]
|
|
|
|
تۆۋەندىكى ھەرپ-بەلگىلەر رۇس تىلى ۋە باشقا چەتئەل تىللىرىدىن كىرگەن سۆزلەرنى ئەينەن يېزىشتا ئىشلىتىلىدۇ.
|
Ц ц
|
Щ щ
|
Ъ ъ
|
Ы ы
|
Ь ь
|
Э э
|
Ю ю
|
Я я
|
Ё ё
|
|
ts تس
|
yu ئۇزۇن ش
|
ئۈنلۈك ئوقۇش
|
ï قاتتىق ئى
|
ئۈنسىز ئوقۇش
|
ë ئە، ئې
|
yu يۇ
|
ya يا
|
yo يو
|
|
[ ʦ ]
|
[ ʄʄ ]
|
[´]
|
[ ɪ ]
|
[´]
|
[ ɛ ]
|
[ ju ]
|
[ ja ]
|
[ jo ]
|
لاتىن ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقىنىڭ ترانسكرىپسىيىلىك ئېلىپبەسى (تىلشۇناسلىق ساھەسىدە)
Latin phonetic transcription alphabet for Uyghur
拉丁字母为基础的维吾尔文拼音字母表
|
A a
|
[ ɑ ]
|
ئا a
|
Ï ï
|
[ ɪ ]
|
ï قاتتىق ئى
|
S s
|
[ s ]
|
سېsé
|
|
B b
|
[ b ]
|
بې bé
|
J j
|
[ ʒ ]
|
ژېzhé
|
Ş ş
|
[ ʃ ]
|
شېshé
|
|
C c
|
[ ʤ ]
|
جىcé
|
K k
|
[ k ]
|
كېké
|
T t
|
[ t ]
|
تېté
|
|
Ç ç
|
[ ʧ ]
|
چېché
|
L l
|
[ l ]
|
لېlé
|
U u
|
[ u ]
|
ئۇu
|
|
D d
|
[ d ]
|
دېdé
|
M m
|
[ m ]
|
مېmé
|
Ü ü
|
[ y ]
|
ئۈü
|
|
E e
|
[ æ ]
|
ئەe
|
N n
|
[ n ]
|
نېné
|
V v
|
[ v ]
|
ۋېvé
|
|
É é
|
[ e ]
|
ئېé
|
Ñ ñ
|
[ ŋ ]
|
ڭېngé
|
W w
|
[ w ]
|
ۋېwé
|
|
F f
|
[ f ]
|
فېfé
|
O o
|
[ o ]
|
ئوo
|
X x
|
[ x ]
|
خېxé
|
|
G g
|
[ g ]
|
گېgé
|
Ö ö
|
[ ø ]
|
ئۆö
|
Y y
|
[ j ]
|
يېyé
|
|
Ğ ğ
|
[ ɣ ]
|
غېghé
|
P p
|
[ p ]
|
پېpé
|
Z z
|
[ z ]
|
زېzé
|
|
H h
|
[ h ]
|
ھېhé
|
Q q
|
[ q ]
|
قېqé
|
´ (uni 00B4)
|
´ [:] (ئـ)
|
ئايرىش بەلگىسى
|
|
I i
|
[ i ]
|
ئىi
|
R r
|
[ r ]
|
رېré
|
́ (uni 0301)
|
urğu
|
ئۇرغۇ
|
ئۇيغۇر تىلشۇناسلىقىدا بىرقەدەر كەڭ كۆلۈمدە ئىشلىتىلگەن لايىھە بولۇپ، لاتىنچە تىرانسكپىتسىيە بەلگىلىرى بىلەن ئۇيغۇر تىلىنى ئىپادىلەش جەھەتتە كۈچلۈك ئەمەلىيەتچانلىققا ۋە ئىشلىتىلىشچانلىققا ئىگە.
(مەسئۇل تەھرىر: ئاتامان) |
